Deprecated: preg_replace(): Passing null to parameter #3 ($subject) of type array|string is deprecated in /home/journals/web/cardiojournal.uz/public_html/cache/t_compile/4f3eece4fbf4bf92faa7a4caadc7e25ae9a7b92d^c940d5f8376e6af774deb7e0a5efe41e5bfff906_0.plugins-1-plugins-generic-webFeed-generic-webFeed.rss.tpl.php on line 49
Aorta-koronar shuntlash paytida va undan keyin hayotni ta’minlovchi tizimlarning holati bo‘yicha klinik-funksional tavsif
Maqsad. Aortokoronar shuntlash jarayoni vaqtida va undan keyin hayotiy tizimlar holatining klinik-funksional xususiyatlarini baholash. Materiallar va usullar. Ushbu tadqiqotga 160 nafar bemor kiritildi. Ularga 2020–2025 yillarda Respublika ixtisoslashtirilgan kardiologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazining Samarqand filialida sun’iy qon aylanishi bilan va ishlayotgan yurakda aortokoronar shuntlash (AKSh) amalga oshirilgan. Bemorlar ikki guruhga bo‘lindi: asosiy guruh (n=80), unda ko‘p omilli prognozlash shkalasi va ulinastatin qo‘llanilgan individual yondashuvdan foydalanildi, va nazorat guruhi (n=80), unda standart boshqaruv taktikasi qo‘llandi. Gemodinamik monitoringga YUQS, o‘rtacha arterial bosim, markaziy venoz bosim, urinish va yurak indekslari, chiqarish fraksiyasi, yurak chiqishi va umumiy periferik qarshilik kirgan bo‘lib, bemorlar kasalxonaga kelganidan boshlab chiqarilgunga qadar olti bosqichda baholandi. Natijalar. Asosiy guruhda yaxshilangan ko‘rsatkichlar kuzatildi: miokardning postnagruzkasi pasaydi, YUQS va arterial bosim barqarorlashdi, yurak faoliyati samaradorligi oshdi hamda gipodinamik tipdan eukinetik qon aylanish turiga o‘tish kuzatildi. Xulosa. Yuqori xavfli bemorlarda ushbu yondashuv asoratlar chastotasini va intensiv terapiya bo‘limida qolish muddatini kamaytirdi. Ulinastatin qo‘llangan individual strategiya operatsiya atrofidagi davrda yanada barqaror kechishni ta’minlaydi va asoratlar xavfini kamaytiradi.
Mualliflik huquqi (c) 2025 J.T. Yusupov, M.M. Matlubov , E.G. Hamdamova (Author) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Gestatsion arterial gipertenziyasi bo‘lgan ayollarni olib borishga oid terapevtik yondashuvlar: kardiolog nuqtayi nazaridan
*]:pointer-events-auto scroll-mt-[calc(var(--header-height)+min(200px,max(70px,20svh)))]" dir="auto" tabindex="-1" data-turn-id="request-WEB:d5c0e73e-4d36-4a66-85f6-e991eda347b3-10" data-testid="conversation-turn-22" data-scroll-anchor="false" data-turn="assistant"> Gipertenziv buzilishlari bo‘lgan homilador ayollarni gestatsion davrning eng erta bosqichlarida olib borish bo‘yicha bilimlarni kengaytirish zarurati bir nechta omillar bilan izohlanadi. Birinchidan, optimal antigipertenziv terapiya sxemasini tanlash vakillik populyatsiyalarida keng ko‘lamli tadqiqotlar o‘tkazish imkoniyatining vaqt cheklanganligi va nafaqat ona, balki bola hayoti uchun ham mas’uliyat mavjudligi sababli cheklangan. Ikkinchidan, amaldagi tavsiyalar asosan arterial bosim darajasidan qat’i nazar, monoterapiyani titrlashdan boshlashni taklif qiladi, bu esa kombinatsiyalangan sxemalarning qo‘llanilishini cheklaydi. Uchinchidan, kardiologik xavflarning o‘ziga xos turlarini aniqlash samarali skrining strategiyasini o‘z vaqtida amalga oshirish bilan cheklangan.
Mualliflik huquqi (c) 2025 М.А. Садуллоева , Ф.А. Закирова , С.А. Икрамова , Р.Р. Хазраткулов , М.М. Рустамов (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Dilatatsion kardiomiopatiya bilan og‘rigan bemorlarda kasallik kechishining og‘irlik darajasi va tizimli yallig‘lanish o‘rtasidagi bog‘liqlik
Maqsad. Dilatatsion kardiomiopatiya bilan og‘rigan bemorlarda klinik-gemodinamik ko‘rsatkichlar va yallig‘lanish markerlari (C-reaktiv oqsil, IL-6, O‘NO-α) o‘rtasidagi bog‘liqlikni o‘rganish. Materiallar va usullar. Tadqiqotga dilatatsion kardiomiopatiya bilan og‘rigan hamda SYuYe NYHA bo‘yicha II-IV FS bilan asoratlangan 42 nafar (38,5±1,2 yil) bemor kiritildi. Bemorlar ikki guruhga ajratildi: I guruh – FS II (n=12) va II guruh – FS III-IV (n=30). Natijalar. SYuYe og‘irlik darajasi ortishi bilan (FS III-IV) bemorlar qon zardobida C-reaktiv oqsil (7,6±1,1 mg/l va 4,1±0,6 mg/l, p<0,05), IL-6 (7,5±0,8 pg/ml va 4,6±0,2 pg/ml, p<0,01) va O‘NO-α (8,1±0,9 pg/ml va 5,6±0,7 pg/ml, p<0,05) miqdori oshgan, bu esa chap qorincha dilatatsiyasi (YaSO‘ 58±1 , p<0,05) va otish fraktsiyasining pasayishi (34,7±1,8%, p<0,05) bilan bog‘liq bo‘lgan. Xulosa. Yallig‘lanish markerlari DKMP og‘irligi va prognozini baholashda muhim diagnostik ahamiyatga ega.
Mualliflik huquqi (c) 2025 Т.А. Абдуллаев, М.М. Рахматов, Х.А. Гуломов (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Orolbo’yi aholisida tuzga sezuvchan arterial gipertenziyaning klinik xususiyatlarga asoslangan profilaktik chora-tadbirlarini takomillashtirish
Maqsad. Orolboyi aholisidagi birlamchi tibbiyot muassasalari faoliyatida tuzga sezuvchan arterial gipertenziyaning tarqalishi, hamda klinik kechishi xususiyatlariga asoslangan profilaktik chora- tadbirlarini takomillashtirishdan iborat boldi. Materiallar va usullar. Tadqiqotga Ellikqal’a tuman tibbiyot birlashmasiga qarashli oilaviy poliklinikalardagi 1021 nafar tuzga sezuvchan arterial gipertenziya kasalligi bo‘lgan bemorlar kirgizildi. Barcha bemorlar klinik va laborator-instrumental tekshiruvlardan o’tkazildi. Natijalar. Tadqiqotimiz natijalari osh tuziga tam sezish bosagasi baland bolgan bemorlarda, osh tuziga tam sezish bosagasi past bolgan bemorlarga nisbatan arterial gipertenziyaning klinik xususiyatlari yaqqol ifodalanganini korsatdi. Xulosa. Tadqiqotimiz xulosalariga kora, birlamchi tibbiyot muassasalari amaliyotida yurak qon- tomir kasalliklari xavf omillarini PEN protokol asosida davriy baholash, hamda profilaktika qilish, ushbu hudud aholisida yuqumli bolmagan kasalliklarni regressiyasiga va salomatlik korsatkichlarini yaxshilanishiga samarali yordam beradi.
Mualliflik huquqi (c) 2025 Х.Х. Атаниязов, Х.Г. Фозилов, Г.А. Хамидуллаева, Г.Ж. Абдуллаева (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Surunkali yurak yetishmovchiligi va semizlik bilan kasallangan bemorlarning yuklamaga tolerantligi va hayot sifati
Tadqiqot maqsadi. Yurak yetishmovchiligi (SYuYe) va semirish bo‘lgan bemorlarda metabolik sindrom (MS) mavjudligi yoki yo‘qligiga qarab jismoniy yuklamaga tolerantlik va hayot sifatini baholash. Materiallar va usullar. Semirish va SYuYe bo‘lgan bemorlar (asosiy guruh) hamda SYuYe bo‘lmagan semiz shaxslar (nazorat guruhi) MS mavjudligi/yo‘qligiga ko‘ra stratifikatsiya qilindi. Tredmil-test ko‘rsatkichlari (davomiyligi, maksimal yuklama, VO₂, xronotrop indeks, YuQS o‘sishi, yuklama cho‘qqisida SQB va uning o‘sishi) hamda hayot sifati MLHFQ va SF-36 so‘rovnomalari bo‘yicha baholandi. Natijalar. MS mavjud bo‘lgan bemorlarda tredmil-test davomiyligi, VO₂, xronotrop indeks va YuQS o‘sishi sezilarli darajada past bo‘lib, SQB o‘sishi yuqoriligi qayd etildi. MLHFQ bo‘yicha jismoniy va emotsional funksiyalash ko‘rsatkichlari yomonroq, umumiy ball esa yuqoriroq edi. SF-36 bo‘yicha jismoniy funksiyalash va umumiy sog‘liq holati pasaygani aniqlandi. Xulosa. SYuYe va semirish bilan og‘rigan bemorlarda MS mavjudligi yuklamaga tolerantlikning pasayishi va hayot sifatining yomonlashuvi bilan kechadi, bu esa kompleks kardiometabolik reabilitatsiya zarurligini asoslaydi. Kalit so‘zlar: surunkali yurak etishmovchiligi, semizlik, metabolik sindrom, yuklamaga tolerantlik, hayot sifati, SF-36, MLHFQ.
Mualliflik huquqi (c) 2025 Н.Ф. Ташкенбаева (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
O'tkir miokard infarktidan keyin bemorlarda dori terapiyasiga rioya qilish: adabiyotlarni tizimli ravishda ko'rib chiqish
Maqsad. Ambulatoriya kuzatuvi paytida o'tkir miokard infarktidan keyin bemorlarda dori-darmonlarga rioya qilishni baholash va yaxshilashning mavjud yondashuvlarini tizimli ravishda tahlil qilish, ayniqsa davolanishga rioya qilishga ta'sir qiluvchi omillar va ko'p tarmoqli yondashuvning roliga e'tibor qaratish. Materiallar va usullar. O'tkir miokard infarktidan keyin dori-darmonlarga rioya qilish bo'yicha adabiyotlarni tizimli ravishda ko'rib chiqish o'tkazildi. Yirik xalqaro tadqiqotlar ma'lumotlari, jumladan, 106 002 bemor ishtirok etgan 10 ta tadqiqotning meta-tahlili, 2023-yilgi Amerika Yurak Assotsiatsiyasining ilmiy bayonoti, 2023-yilgi ESC va 2025-yilgi ACC/AHA ko'rsatmalari va hozirgi yurak reabilitatsiya dasturlari tahlil qilindi. Natijalar. Meta-tahlil shuni ko'rsatdiki, dori terapiyasiga yaxshi rioya qilish barcha sabablarga ko'ra o'limni (ehtimollik nisbati 0,56; 95% CI: 0,45-0,69), yurak-qon tomir o'limini (OR 0,66; 95% CI: 0,51-0,87) va kasalxonaga yotqizish darajasini (OR 0,61; 95% CI: 0,45-0,82) kamaytirish bilan bog'liq. Miokard infarktidan keyin bemorlarning 30 foizida terapiyaga rioya qilmaslik kuzatiladi. Birgalikda qaror qabul qilish, tuzilgan yurak reabilitatsiya dasturlari va ko'p tarmoqli guruhlarning ishtiroki uzoq muddatli davolanishga rioya qilishni sezilarli darajada yaxshilaydi. Xulosa. Dori terapiyasiga rioya qilish o'tkir miokard infarktidan keyin bemorlarning prognozini yaxshilashda asosiy omil hisoblanadi. Birgalikda qaror qabul qilish, bemorlarni o'qitish, farmatsevtika bo'yicha maslahat berish va raqamli texnologiyalardan foydalanishni o'z ichiga olgan ko'p tarmoqli yondashuv rioya qilishni yaxshilashda eng katta samaradorlikni ko'rsatadi.
Mualliflik huquqi (c) 2025 Д.Д. Сохибов , Р.Х. Тригулова , Н.С. Мирахмедова (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Ambulatoriya reestri ma'lumotlariga ko'ra, miokard infarkti va o'tkir serebrovaskulyar avariyaga uchragan bemorning klinik portreti
Maqsad. Miokard infarkti va insult bilan og'rigan bemorlarda klinik va epidemiologik xususiyatlarni, laboratoriya va instrumental tekshiruv natijalarini, yurak-qon tomir xavf omillari profilini aniqlash va 12 yillik kuzatuv davrida referent hodisadan oldin va keyin davolashga rioya qilish. Materiallar va usullar. 2019-yil 1-yanvardan 2022-yil 31-dekabrgacha bo‘lgan davrda o‘tkir (takroriy) miokard infarkti va/yoki insult bilan ambulatoriyaga murojaat qilgan 410 nafar bemorning ma’lumotlari tahlil qilindi. Statistik dasturiy paketlar (SPSS, SAS, STATISTIKA 10, Stata) va dasturlash tillari (R, Python) ishlatilgan. Natijalar. Lipid almashinuvining buzilishi 36,8% (n=151)da aniqlangan. Bemorlarning 21,7% (n=89), shu jumladan insult guruhidagi 7,9% (n=18) uchun lipidlarni kamaytiradigan terapiya buyurilgan. Miokard infarkti va insultga uchragan bemorlarda bu ko'rsatkich 45% (n=9) ni tashkil etdi. Miyokard infarkti (MI guruhi) bo'lgan bemorlarda lipidlarni kamaytiradigan terapiya 38,5% (n = 6) uchun buyurilgan. 2,4% (n=10) ortiqcha vazn yo‘qotdi, 1,9% (n=8) chekishni tashladi, 3,4% (n=14) maqsadli lipid profili ko‘rsatkichlariga erishdi, 0,2% (n=1) dietani tuzatdi va 0,2% (n=1) jismoniy faollikni oshirdi. Tavsiya etilgan chora-tadbirlarga eng yuqori muvofiqlik darajasi arterial gipertenziyani davolashda kuzatildi – 88,5% (n=363). Xulosa. Olingan natijalar asosida O‘zbekiston Respublikasida birlamchi tibbiy yordam amaliyotiga joriy etish tizimini moslashtirish bo‘yicha tavsiyalar ishlab chiqish rejalashtirilmoqda. Moslashtirilgan tizim birlamchi tibbiy yordam darajasida diagnostika aniqligi va davolash samaradorligini oshirishi kutilmoqda, natijada sog‘liqni saqlash bo‘yicha asosiy ko‘rsatkichlar yaxshilanadi va sog‘liqni saqlash sohasi mutaxassislarining ijobiy fikrlari yaxshilanadi.
Mualliflik huquqi (c) 2025 Н.Ф. Побиванцева , Н.Б. Конончук , О.В. Микульская , Е.А. Григоренко , Н.П. Митьковская (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Braxiosefal arteriyalardagi aterosklerotik shikastlanishlar tarqalishi va ularning yurak-qon tomir xavf omillari bilan bog‘liqligi: O‘zbekistonda o‘tkazilgan kesimiy tadqiqot
Maqsad. O‘zbekiston populyatsiyasida braxiosefal arteriyalarning (BCA) aterosklerotik shikastlanishlari tarqalishini, ularning xavf omillari bilan bog‘liqligini va SCORE shkalasi bo‘yicha yurak-qon tomir xavfini baholash. Materiallar va usullar. Kesimiy tadqiqot (2025 yil, 2022 yil ma’lumotlari) Respublika ixtisoslashtirilgan kardiologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazining 6425 bemorini (47,6% erkaklar, 52,4% ayollar, o‘rtacha yosh 54,0 ± 23,1 yil) o‘z ichiga oldi. BCA ultratovush tekshiruvi qisqa protokol asosida o‘tkazildi, stenoz to‘rt segmentda baholandi [1]. Yosh, umumiy xolesterin (OXS), arterial gipertenziya (AG), chekish, sistolik va diastolik arterial bosim (SAB, DAB) ko‘rsatkichlari tahlil qilindi. Xavf SCORE bo‘yicha baholandi [2]. Statistik tahlil SPSS 26 dasturida bajarildi. Natijalar. BCA shikastlanishlari 54,8% bemorlarda aniqlangan. Yosh bilan shikastlanish o‘rtasida korrelyatsiya qayd etildi (Spearman ρ = 0,219, p < 0,01), OXS bilan esa bog‘liqlik aniqlanmadi (ρ = 0,032, p = 0,207). 50 yoshdan oshgan erkaklarda shikastlanishlar ko‘proq uchradi (4 segmentli 7,9%), ayollarda esa bu ko‘rsatkich past bo‘ldi (2,6%). SCORE bo‘yicha erkaklar va 50 yoshdan katta bemorlarda xavf o‘rtacha–yuqori (4–8%) darajada bo‘ldi. Xulosa. Yosh — BCA aterosklerozi uchun asosiy xavf omilidir. AGning yuqori tarqalishi O‘zbekistonda profilaktik choralarni kuchaytirish zarurligini ta’kidlaydi.
Mualliflik huquqi (c) 2025 Ф.М. Бекметова , М.Н. Хотамова , С.Я. Абдуллаева , Ш.А. Оринбаев (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Yangi avlod “Magmaris” bioso‘riluvchi karkasining o‘tkir koronar sindromli bemorlarda endovaskulyar davolashda qo‘llanilishi
Maqsad. O‘tkir YUIK shakllarida (NSTEMI, STEMI) Magmaris bioso‘riluvchi karkasidan foydalanish samaradorligini baholash va uni qo‘llash asoratlarini oldini olish algoritmini ishlab chiqish. Materiallar va usullar. O‘tkir YUIK shakllari (NSTEMI, STEMI) bilan kasallangan 64 bemorning (49 ta erkak va 15 ta ayol) klinik ma’lumotlari tahlil qilindi, ularga Magmaris bioso‘riluvchi karkasi o‘rnatilgan. Bemorlarning anamnez ma’lumotlari, umumiy klinik ko‘rsatkichlari, laboratoriya va koronaroangiografik ma’lumotlari o‘rganildi. Barcha bemorlarga endovaskulyar davolash usuli sifatida BVS-Magmaris karkasi o‘rnatilishi bilan teri orqali koronar aralashuv (TOKA)amalga oshirildi. Natijalar. Magmaris BVS-karkasining implantatsiyasi 100% hollarda angiografik, 95,8% hollarda esa klinik muvaffaqiyat bilan tavsiflandi. Past CHQOKga ega bemorlar SYNTAX shkalasi bo‘yicha yuqori ball (p<0.001), ko‘p tomirli shikastlanishlar (p>0.05), ko‘proq koronar basseynlar jalb qilinishi (p>0.05), har bir bemorga ko‘proq SS aniqlanishi (p>0.05) va mos ravishda aterosklerotik shikastlanishning uzunligi bilan tavsiflandi. Bu teskari korrelyatsiya bilan tasdiqlandi, lekin ishonch darajasiga yetmadi, ehtimolki, bu bemorlar sonining kamligi bilan izohlanadi. Surunkali buyrak kasalligi (SBK) mavjudligi ko‘proq ko‘p tomirli va murakkab («S» turi) shikastlanishlar soni va mos ravishda ko‘proq karkas implantatsiyasi bilan bog‘liq bo‘ldi. Bunda TOKAning angiografik muvaffaqiyati 100%ni tashkil etdi, ammo klinik muvaffaqiyat SBK bo‘lmagan bemorlarga nisbatan 5,9% past bo‘ldi. 2-tur qandli diabet (QD) komorbidligi venoz arteriyalarda aterosklerotik shikastlanishlarning nisbatan uzunligi va og‘irroq («S» turi) shakllari bilan tavsiflandi. Shu bilan birga ko‘p tomirli shikastlanishlar va yurak kasalliklar soni nisbatan kamroq qayd etildi. 2-tur QD mavjudligi TOKAning angiografik muvaffaqiyatiga ta’sir qilmadi (100%), ammo klinik muvaffaqiyatni 11,1% ga pasaytirdi. Xulosa. Mamlakatimizda Magmaris BVS-karkasidan foydalanishni baholash bo‘yicha dastlabki natijalar juda umidbaxsh bo‘ldi. Biroq ushbu yo‘nalishda yana chuqurroq tadqiqotlar olib borish zarur, xususan turli xavf omillari yoki patologik holatlarning rentgenmorfologik xususiyatlarga ta’sirini, shuningdek Magmaris polimer skaffoldining xavfsizligi va samaradorligini baholash lozim.
Mualliflik huquqi (c) 2025 С.Ш. Холикулов, Н.П. Юлдошев, Aziz Eshpulatov (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Metabolik sindromli yurak ishemik kasalligi (YIK) bo‘lgan bemorlarda epikardial yog‘ qatlami qalinligi dinamikasiga kombinatsiyalangan patogenetik terapiyaning ta’siri
Maqsad: Metabolik sindromli YUIK bilan og‘rigan bemorlarda epikardial yog‘ qalinligiga kombinatsiyalangan gipolipidemik terapiya (statinlar ezetimib va fenofibrat bilan birgalikda) va natriy-glyukoza ko-transportyor 2 ingibitorlarining ta’sirini baholash. Materiallar va usullar: Tadqiqotga RIKIATMda davolangan metabolik sindromli YUIK bilan og‘rigan 49 nafar bemor kiritilgan bo‘lib, ular 2 guruhga bo‘lingan: 1-guruh - intensiv statinoterapiya ezetemib bilan kombinatsiyalangan, 2-guruh - fenofibrat va NGLT2 ingibitorlari kobminatsiyasi bilan. Barcha bemorlarda biokimyoviy ko‘rsatkichlar va vizualizatsiya markerlari aniqlandi, keyinchalik dinamikada va guruhlar o‘rtasida taqqoslandi. Natijalar. Turli xil terapiya turlarida 2 guruhni taqqoslaganda, ikkala guruhda ham lipid ko‘rsatkichlarining sezilarli pasayishi kuzatildi: XS-PZLP p<0.001, UXS p<0.001, TG p<0.001. Shu bilan birga, fenofibrat va NGLT2i bo‘lgan guruhda EYQning sezilarli pasayishi qayd etildi (1-guruhda 11,4 mm va 2-guruhda 10,4 mm, p<0.05). Xulosa. Fenofibrat va NGLT2i qo‘shilgan patogenetik terapiya EYQ darajasini, shuningdek TG, XS-PZLP va TG/YuZLP indeksini samaraliroq pasaytiradi.
natriy-glyukoza kotransporter 2 ingibitorlari
Mualliflik huquqi (c) 2025 A. R. Kim, A. B. Shek, R. B. Aliyeva (Muallif) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Muntazam shuğullanuvchı yosh sportchılarda tosatdan yurak o‘lımı: xavf omılları va profılaktıka
Muntazam intensiv sport bilan shug‘ullanuvchi yosh sportchilarda to‘satdan yurak o‘limi (TYO‘) nisbatan kam uchraydigan, ammo klinik va ijtimoiy jihatdan katta ahamiyatga ega muammodir. Garchand uchrash holati kam bo‘lsa-da, TYO‘ ko‘pincha jismoniy faoliyat paytida yoki undan so‘ng kutilmaganda yuz beradi va ko‘p hollarda oldindan aniqlanmagan yurak-qon tomir kasalligining ilk klinik belgisi sifatida namoyon bo‘ladi. Asosiy etiologik omillar qatoriga gipertrofik kardiomiopatiya, aritmogen o‘ng qorinchа kardiomiopatiyasi, miokardit, dilatatsion kardiomiopatiya va uzoq QT sindromi kabi birlamchi elektr kasalliklari kiradi. Xavfni baholash kompleks yondashuvga asoslanadi: tibbiy anamnez, jismoniy ko‘rik, holatdagi va yuklama paytidagi elektrokardiografiya (EKG), exokardiografiya va zarur hollarda genetik tahlillar qo‘llaniladi. So‘nggi konsensus hujjatlarida sportchilarda EKG natijalarini to‘g‘ri talqin qilish mezonlarini takomillashtirish orqali yolg‘on ijobiy holatlarni kamaytirish zarurligi ta’kidlangan. Profilaktik chora-tadbirlar qatoriga musobaqalar oldi tekshiruvlar, xavf guruhidagi sportchilarni muntazam kuzatish va shubhali holatlarda o‘z vaqtida chora ko‘rish kiradi. Shuningdek, o‘pka-yurak reanimatsiyasi va avtomatik tashqi defibrillyatordan foydalanish kabi shoshilinch yordam choralarі sportchilar hayotini saqlab qolishda hal qiluvchi ahamiyatga ega. Xavf omillari haqida xabardorlikni oshirish, optimal skrining usullarini joriy etish va individual qaror qabul qilish sportchilar orasida TYO‘ holatlarini kamaytirishga yordam berishi mumkin.
Mualliflik huquqi (c) 2025 E. Турсунов, Р. Д. Курбанов, Н.У. Закиров, Н.З. Сроджидинова, А. С. Расулов (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Bir tabletkadagi kombinatsiyaning (SPC) universalligi Yurak-qon tomir kasalliklarini davolashda yangi yondashuv: Yo‘riqnomalardan klinik amaliyotgacha
Zamonaviy ESH (2023) va ESC (2024) arterial gipertenziya (AG) bo‘yicha yo‘riqnomalarda birinchi marta davolash boshidan kombinatsion terapiyani qo‘llash bo‘yicha quyidagi asosiy qoidalar aniq shakllantirildi: bir tabletkadagi kombinatsiyalar (SPC) har qanday davolash bosqichida, ya’ni ikki dori kombinatsiyasi bilan terapiya boshlanganda va davolashning boshqa har qanday bosqichida afzal (I sinf tavsiyasi, isbot darajasi B). Ushbu bayonotlar, shuningdek, Rossiya Kardiologiya Jamiyati (RKJ) tomonidan 2024 yilda kattalar uchun AG bo‘yicha klinik yo‘riqnomalarga va O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligining 2025 yilgi AG bo‘yicha Milliy klinik protokoliga kiritilgan. Ushbu maqolada yurak-qon tomir kasalliklarini davolashda universal SPC lardan real klinik amaliyotda foydalanishning yangi yondashuvi taqdim etiladi
Mualliflik huquqi (c) 2025 H. G. Fozilov, G. A. Xamidullayeva, G. J. Abdullayeva, G. U. Mullabayeva, N. R. Salimova, K. Y. Filipyak (Muallif) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Ishemik kardiomiopatiya bilan kasallangan bemorlarda teri orqali koronar aralashuvni takomillashtirish: sistematik adabiyotlar sharhi
Maqsad. Ishemik kardiomiopatiya bilan kasallangan bemorlarda teri orqali koronar aralashuv (TOKA) samaradorligini baholash va uni takomillashtirish imkoniyatlarini aniqlash, shuningdek aorto-koronar shuntlash (AKSh) bilan qiyosiy tahlili. Materiallar va usullar. 2017-2025 yillarda chop etilgan tibbiy adabiyotlar PubMed, Scopus, Web of Science va Google Scholar ma’lumotlar bazalaridan foydalangan holda amalga oshirildi. Yuqori impakt-faktorli jurnallardagi 110 ta manba, shu jumladan asosiy randomizatsiyalashgan nazorat ostidagi tadqiqotlar (STICH, REVIVED-BCIS2), meta-tahlillar va ishemik kardiomiopatiya hamda revaskulyarizatsiya usullari bo’yicha tizimli sharhlar tahlil qilindi. Natijalar. Ishemik kardiomiopatiya global miqyosda yurak yetishmovchiligining asosiy sababi bo’lib, uni davolashda to’rt komponentli farmakoterapiya bilan birga revaskulyarizatsiya muhim o’rin tutadi. TOKA AKSh ga nisbatan insult xavfini kamaytirish bo’yicha ustunlik ko’rsatsa, AKSh qayta revaskulyarizatsiya ehtiyojini kamaytirish va uzoq muddatli yashovchanlikni yaxshilash bo’yicha afzaldir. To’liq revaskulyarizatsiyaga erishgan bemorlarda o’lim xavfi 34% ga, qayta revaskulyarizatsiya xavfi esa 33% ga kamayadi. Xulosa. Ishemik kardiomiopatiya bilan kasallangan bemorlarda TOKA va AKSh o’rtasida tanlov qilishda bemorning klinik xususiyatlari, koronar anatomiyasi va qo’shimcha kasalliklari hisobga olinishi zarur. Revaskulyarizatsiya darajasi va miokard hayotiyligi klinik natijalarni belgilovchi muhim omil hisoblanadi.
Mualliflik huquqi (c) 2025 Х.Г. Фозилов, А.М. Абдукамилов (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
O’tkir koronar sindrom ST segmentining ko’tarilishi bilan bo’lgan bemorlarda reperfuziya terapiyasining turli usullarini qiyosiy tahlili: sistematik adabiyotlar sharhi
Maqsad. O’tkir koronar sindrom ST segmenti ko’tarilishi bilan (O’KS-ST) bemorlar o’rtasida reperfuzion terapiya turli usullarining samaradorligini sistematik tahlil qilish va solishtirish, jumladan birlamchi teri orqali koronar aralashuv (bTOKA) va trombolitik terapiya (TLT), vaqt omili va COVID- 19 pandemiyasining ta’siri. Materiallar va metodlar. O’KS-ST bilan bemorlarda bTOKA va TLT samaradorligini solishtiruvchi prospektiv randomizatsiyalashgan va kuzatuv tadqiqotlarining sistematik sharhi amalga oshirildi. Yirik xalqaro tadqiqotlar ma’lumotlari tahlil qilindi, jumladan DANAMI-2 (1572 bemor), PRAGUE- 2, STAT, GISSI, ISACS-STEMI COVID-19, shuningdek 23 ta tadqiqotning meta-tahlillari va chap qorincha global bo’ylama deformatsiyasini baholashning zamonaviy diagnostik usullari. Natijalar. 23 ta randomizatsiyalashgan tadqiqotning meta-tahlili bTOKA ning TLT ga nisbatan statistik jihatdan ahamiyatli ustunliklarini ko’rsatdi: 30 kunlik o’lim darajasi 8,0% ga nisbatan 13,7% (p=0,0003), takroriy miokard infarkti 3,8% ga nisbatan 7,0% (p<0,05), qayta revaskulyarizatsiya ehtiyoji 5,7% ga nisbatan 25,2% (p<0,001). “Oltin soat” kontseptsiyasi tasdiqlandi. COVID-19 pandemiyasi O’KS-ST bilan bemorlarning murojat qilish darajasini 19-30,5% ga kamaytirdi va prognozni yomonlashtirdi. Xulosa. bTOKA TLT ga nisbatan statistik jihatdan ahamiyatli ustunliklarni ko’rsatdi, biroq usulni tanlashda vaqt omili va texnik mavjudlikni hisobga olish zarur. Chap qorincha global bo’ylama deformatsiyasini baholashning zamonaviy usullari natijalarni bashorat qilish aniqligini oshiradi.
chap qorincha global bo’ylama deformatsiyasi
Mualliflik huquqi (c) 2025 X. G. Fozilov, B. R. Atamuratov (Muallif) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Aortokoronar shuntlashda erta operatsiyadan keyingi asoratlar chastotasiga kompleks terapiya tarkibida ulinastatinning ta’siri
Maqsad. Ko‘p tomirli koronar arteriya shikastlanishiga ega bemorlarda aortokoronar shuntlashdan so‘ng erta operatsiyadan keyingi asoratlar chastotasini kamaytirish uchun kompleks terapiya tarkibida ulinastatin qo‘llash samaradorligini baholash. Materiallar va usullar. Tadqiqotga kardiocirurgik reanimatsiya bo‘limida davolangan 160 bemor kiritildi. Ular ikki guruhga bo‘lindi: asosiy guruh — 80 bemor (ko‘p omilli xavf baholash shkalasi bo‘yicha asoratlar xavfi prognozi va ulinastatin olganlar) va nazorat guruhi — 80 bemor (standart davolash olganlar). Tadqiqot materiallari va usullari klinik kuzatuv, xavfni baholash prognoz shkalasidan foydalanish, yallig‘lanish markerlarini laborator aniqlash, hamda Student, Mann–Whitney testlari va Pirson korrelyatsiyasidan foydalanilgan statistik tahlilni o‘z ichiga oldi. Natijalar. Asosiy guruhda gipertermiya va pnevmoniya chastotasi mos ravishda 50% va 10% bo‘lgan, nazorat guruhida esa 100% va 12,5% qayd etilgan. O‘pkalarning o‘tkir nafas yetishmovchiligi sindromi (ARDS) va ko‘p a’zoli yetishmovchilik uch baravar kam uchradi (1,25% ga nisbatan 3,75%). Mediastenit — 1,25% ga nisbatan 3,75%, operatsion yara yiringlashi — 3,75% ga nisbatan 6,25%. Asosiy guruhda o‘lim holatlari kuzatilmadi, nazorat guruhida esa ular 2,5%ni tashkil etdi. Xulosa. Ko‘p omilli prognoz shkalasidan ulinastatin bilan birgalikda foydalanish tizimli yallig‘lanish reaksiyasining kuchini kamaytiradi, erta operatsiyadan keyingi asoratlar chastotasini kamaytiradi va aortokoronar shuntlashdan keyingi o‘lim holatlarini oldini olishga yordam beradi.
Mualliflik huquqi (c) 2025 Ж.Т. Юсупов , М.М. Матлубов , Р.С. Кушназаров (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Gipertrofik kardiomiopatiyaning obstruktiv shaklida yurakning remodellashuv xususiyatlari, Morrou bo’yicha mioektomiyaning samaradorligi
Obstruktiv gipertrofik kardiomiopatiya (OGKMP)– genetik omillar tufayli yurakning remodellashuvi bilan kechuvchi kasallikdir. OGKMP chap qorinchaning chiqish yoʻlida dinamik obstruksiya, diastolik disfunksiya, mitral regurgitatsiya, miokard ishemiyasi va yurak ritmi buzilishlari rivojlanishiga sabab boʻlishi mumkin. Klinik jihatdan bemorlarda yurak yetishmovchiligi belgilari bilan namoyon boʻladi. OGKMP, ayniqsa, yoshlarda va sportchilar orasida to‘satdan yurak o‘limining eng keng tarqalgan sababi hisoblanadi. AQSh va Yevropa davlatlarida oʻtkazilgan epidemiologik kuzatuv natijalariga ko‘ra, 35 yoshgacha bo‘lgan sportchilarda to‘satdan yurak o‘limi 30–40% holatlarda OGKMP bilan bog‘liq. Bugungi kunda, kasallikni davolashning zamonaviy noinvaziv usullari mavjudligiga qaramay, xirurgik usul samaradorligi ustun kelmoqda. Maqolada ushbu kasallikda yurakning remodellashuv xusussiyatlari, ushbu yoʻnalishda olib borilgan klinik tadqiqotlar natijalari va davo usullarining samaradorligi haqida adabiyotlarda keltirilgan ma’lumotlar tahlil qilinadi.
Mualliflik huquqi (c) 2025 N. Rasulova, T. A. Abdullayev, A. A. Hakimov (Muallif) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Endotelial disfunktsiyaning erta biomarkerlari: yurak-qon tomir kasalliklarini tashxislash va boshqarishda klinik ahamiyati
Ushbu sharh yurak-qon tomir kasalliklarida (YQQK) endotelial disfunktsiyaning (ED) erta biomarkerlari bo‘yicha mavjud ilmiy dalillarni umumlashtiradi hamda ularning tashxis, prognoz va davolashdagi roliga urg‘u beradi. Azot oksidi biofoydalanishining kamayishi va yallig‘lanishning kuchayishi bilan tavsiflanadigan ED ateroskleroz, tromboz va miokard infarkti kabi hodisalarning qaytar reversibl boshlang‘ich bosqichi sifatida qaraladi. Endotelial faollashuvni aks ettiruvchi va YQQK xavfini prognoz qiluvchi aniqlangan biomarkerlar — adgeziya molekulalari, sitokinlar va yallig‘lanish markerlari — gipertenziyada ham foydaliligini ko‘rsatgan so‘nggi tadqiqotlar bilan tasdiqlangan. So‘nggi yillarda L-arginin hosilalari, xususan assimetrik dimetilarginin (ADMA), endogen azot oksidi sintaza inhibitiori sifatida o‘ziga xosligini va gipertenziya, diabet hamda YQQK holatlarida tomir funksional buzilishlari bilan bog‘liqligini ko‘rsatmoqda. AtheroGene va Framingham Offspring kabi klinik tadqiqotlar ADMA’ning yirik yurak-qon tomir hodisalar uchun prognoz qiymatini isbotladi. Kelajak yo‘nalishlari ADMA’ni sun’iy intellekt va omika yondashuvlari asosida yaratilgan ko‘p-biomarkerli panellarga integratsiya qilish orqali shaxsga yo‘naltirilgan tibbiyotda qo‘llashni taklif etadi, bu esa erta tashxis va standartlashtirishdagi bo‘shliqlarni bartaraf etishga yordam beradi. Qon oqimiga asoslangan dilatatsiya (flow-mediated dilation) va ultratovush markerlari kabi invaziv bo‘lmagan usullar biomarkerlarni subklinik YQQK baholashida to‘ldiradi. Umuman olganda, biomarkerga asoslangan strategiyalar yurak-qon tomir kasalliklarining oldini olish va individual davolash samaradorligini oshirish imkonini beradi.
Mualliflik huquqi (c) 2025 N. M. Nurillayeva, N. Z. Srojidinova, M. A. Maxkamova, L. Xafizova (Muallif) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Miokard infarti o‘tkazgan bemorlarda stentlash orqali o‘tkazilgan revaskulyarizatsiyaning chap qorincha otish fraksiyasiga ta‘siri
Maqsad. Chap qorincha otish fraksiyasi saqlangan (CHQOF) yoki biroz pasaygan, anamnezida miokard infarkti (MI) o‘tkazgan bemorlarda to‘liq yoki noto‘liq revaskulyarizatsiyaning yurak sistolik funksiyasiga 1 yillik dinamik ta’sirini baholashdan iborat. Materiallar va usullar. Tadqiqotga anamnezida MI o‘tkazgan 270 nafar bemor jalb qilinib, transtorakal exokardiografiya, klinik tekshiruv xulosalari asosida koronaroangiografiya amaliyoti (KAG) o‘tkazildi. Bemorlarda aterosklerotik koronar tomirlar shikastlanish soniga nisbatan stentlash amaliyoti o‘tkazilishiga qarab 3 guruhga ajratildi: To‘liq revaskulyarizatsiya (TR) (n=115), Noto‘liq revaskulyarizatsiya (NTR) (n=94), Revaskulyarizatsiya bo‘lmagan (RB) guruhi (n=61). Amaliyotdan so‘ng bemorlar standart davolanish bilan uyga chiqarildi. Dinamikada 1 yildan so‘ng bemorlar takroriy EXOKG tekshiruvi orqali CHQOF baholandi. Natijalar. Dinamikada TR o‘tkazilgan bemorlar guruhida CHQOF 54.0 [47.0; 59.7] dan 55,7 [46,9;61,4] ga statistic ishonarli tarzda ortdi (p = 0,017). NTR bemorlar guruhida CHQOF 53,9 [43,7;56,4] dan 55,7 [46,9;61,4] ga ortsada, ammo natijalar statistik ishonarsiz (p = 0,458). RB bemorlar guruhida CHQOF 50,7 [45; 56,3] dan 48,2 [41,8; 54,3] ga pasaygan(p = 0,011). Chap qorinchani diastolik funktsiyasini baholovchi parametrlar bo‘yicha esa guruhlar orasida statistik ahamiyatga ega farqlar aniqlanmadi. Xulosa. Infarktdan keyingi davridagi bemorlarda stentlash orqali amalga oshirilgan shikastlangan koronar tomirlar to‘liq anatomik revaskulyarizatsiyasi ChQOF ko‘rsatkichlari sezilarli ijobiy yaxshilanishiga ta’sir etishi aniqlandi.
Mualliflik huquqi (c) 2025 E. Y. Tursunov, R. D. Qurbonov, N. U. Zakirov (Muallif) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Ross operatsiyasining bolalarda tug‘ma aortal qopqoq patologiyasidagi qo‘llanilishi
Maqsad. Tug‘ma aortal qopqoq stenoz yoki etishmovchiligi bo‘lgan bolalarda Ross operatsiyasining klinik samaradorligi va xavfsizligini baholash. Tadqiqotning asosiy maqsadi Ross usulining an’anaviy protezlash operatsiyalariga nisbatan fiziologik va gemodinamik afzalliklarini aniqlashdan iborat. Materiallar va usullar. Medion Innovation markazida 2022–2025 yillar davomida Ross operatsiyasi o‘tkazilgan 14 nafar bemorning klinik ma’lumotlari tahlil qilindi. Asosiy tashxislar aortal stenoz (n=9) va aortal etishmovchilik (n=5) bo‘lib, barcha holatlarda to‘liq aorta ildizini almashtirish texnikasi (full root replacement) qo‘llanildi. Operatsiyadan keyingi echokardiyografik ko‘rsatkichlar, jumladan aortal bosim gradienti va regurgitatsiya darajasi baholandi. Natijalar. Operatsiyadan keyingi davrda barcha bemorlarda gemodinamik ko‘rsatkichlarning sezilarli darajada yaxshilanishi kuzatildi. O‘rtacha aortal bosim gradienti 45 ± 12 mm sim.ust.dan 8 ± 3 mm sim.ust.gacha kamaydi, va klinik ahamiyatga ega regurgitatsiya holatlari qayd etilmadi. Hech bir bemorda erta operatsiyadan keyingi asoratlar yoki avtoimplant disfunktsiyasi aniqlanmadi. Xulosa. Ross operatsiyasi bolalarda tug‘ma aortal qopqoq patologiyalarini davolashda samarali va xavfsiz usul bo‘lib, u fiziologik gemodinamikani tiklaydi, uzoq muddatli prognozni yaxshilaydi va qayta operatsiya ehtiyojini kamaytiradi. Tadqiqot natijalari ushbu usulni bolalar kardiokirurgiyasi amaliyotida kengroq qo‘llash maqsadga muvofiqligini tasdiqlaydi.
Mualliflik huquqi (c) 2025 Y. S. Sinelnikov, A. R. Qayumov, Sh. Sh. Adilov, N. A. Zoirova, E. M. Lijin (Muallif) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Lokal yog’ depolarning ishemik yurak kasalligi patogenezidagi o'rni: tana massa indeksidan tashqari
So'nggi yillarda tadqiqotchilar e'tiborini tana massa indeksi (TMI) bilan an'anaviy baholashdan tashqarida turuvchi turli yog' depolarining yurak ishemik kasalligi (YuIK) rivojlanishidagi o'rni jalb qilmoqda. Viseral yog' to'qimasi, epikardial yog', yog'li jigar kasalligi (hozirgi vaqtda metabolik disfunktsiya bilan bog'liq steatoz jigar kasalligi) va perivaskulyar yog' to'qimasi tizimli yallig'lanish, oksidlovchi stress, endotelial disfunktsiya va ateroskleroz mexanizmlari orqali YuIK patogenezida faol ishtirok etadi. Viseral yog', yuqori metabolik faollikka ega bo'lib, insulinrezistentligi va ateroskleroz rivojlanishiga yordam beradigan proyallig'lanish sitokinlarini ajratadi. Koronar arteriyalarni o'rab turgan epikardial yog' aterosklerotik plakalarning progressiyasini tezlashtirishi mumkin bo'lgan adipokinlarni ajratib, mahalliy ta'sir ko'rsatadi. Yog'li jigar kasalligi dislipidemiya va tizimli yallig'lanishning kuchayishi bilan bog'liq bo'lib, yurak-qon tomir xavfini oshiradi. Perivaskulyar yog' to'qimasi qon tomir tonusini va yallig'lanishni tartibga soladi, uning disfunktsiyasi arterial qattiqlik va gipertenziya rivojlanishiga hissa qo'shadi. Bu yog' depolarini o'rganishning dolzarbligi YuIK ni oldini olish va davolashda yangi biomarkerlar va nishonlarni izlash zarurati bilan bog'liq. TMI kabi an'anaviy semizlikni baholash usullari yog' to'qimasining taqsimlanishi va uning metabolik faolligini aks ettirmaydi, bu esa turli yog' depolarining kardiovaskulyar patologiyadagi rolini batafsil o'rganish muhimligini ta'kidlaydi.
yurak atrofi (epikardial) yog‘ to‘qimasi
metabolik disfunktsiya bilan bog‘liq steatoz kasalligi
Mualliflik huquqi (c) 2025 Biologiya fanlari doktori Yusupalieva, R. N. B. N. Aliyeva, S. N. S. N. Ahmedova, A. N. B. N. shubha (Muallif) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Posterior perikardiotomiyaning ishlayotgan yurakdagi koronar arteriyalarni shuntlash (OPCAB) amaliyotidan keyingi supraventrikulyar aritmiya xavfiga ta’siri
Maqsad. Koronar arteriyalarni ishlab turgan yurakda shuntlash amaliyotini o‘tkazadigan bemorlarda jarrohlik amaliyotidan keyingi supraventrikulyar aritmiya xavfiga ta’siri bilan kasallanishni kamaytirishda Posterior perikardiotomiya amaliyotini samaradorligini baholash. Materiallar va usullar. Bu ilmiy tadqiqot Respublika ixtisoslashtirilgan kardiologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazida amalga oshirildi. Tadqiqotda yurak ishemik kasalligi bilan og‘rigan va jarrohlik amaliyotiga ko‘rsatma bo‘lgan 220 ta bemor ishtirok etdi. Bemorlarning o‘rtacha yoshi 58,6±7,2 yosh, tadqiqotda qatnashgan bemorlarning 31tasi ayol va qolgan189 tasi erkak. Randomizatsiya usulida bemorlar 2 guruhga bo‘lindi. Birinchi guruhdagi 110 ta bemorlarga posterior perikardiotomiya amaliyoti bajarildi, ikkinchi guruhdagi 110 ta bemorlarga bu amaliyot bajarilmadi. Barcha bemorlar operatsiyadan 5 kun va 24 soat oldin Xolter EKG monitoringi (XM EKG) o’tkazildi. Natijalar. Monitoring natijalariga ko‘ra, 48 ta bemorda koronar arteriyalarni ishlab turgan yurakda shuntlash amaliyotidan keyingi BF rivojlandi, bu umumiy bemorlarning 21,8% ni tashkil etdi. Klinik va anamnestik ko‘rsatkichlarni tahlil qilish quyidagilarni aniqladi. Guruhlar yoshi va jinsi bo‘yicha sezilarli darajada farq qilmadi (1-jadval). Gipertenziya JAKBF bo’lgan guruhda tez-tez qayd etilgan va JAKBF bo‘lmagan guruhda 44,3% ga nisbatan 95,1% ni tashkil etgan (X2 = 29,9; r<0,001). Shuningdek, asosiy guruhdagi bemorlar JAKBF bo‘lmagan guruhga qaraganda semizlik kasalligi bilan ko‘proq og‘rigan (X2 = 7,1; r = 0,008). Qandli diabet (QD) ham JAKBF bilan og’rigan bemorlarda sezilarli darajada tez-tez uchraydi, 30,5% ga nisbatan 68,5% (X2 = 17; r<0,001). Xulosa. Bizning natijalarimizga ko‘ra, bemorlarning 21.8% ishlab turgan yurakda AKSH amaliyotidan keyingi JAKBF kuzatilgan. Buning asosiy sabablari bemorning yoshi, uning yuragining chap bo‘lmachasining kattalashganligi, yondosh kasalliklari va miyokarddagi fibroz sababdir. Posterior perikardiotomiya supraventrikulyar aritmiyani sezilarli darajada kamaytiradi degan xulosaga kelish mumkin. Shuningdek, yurak tamponadasi, tromboemboliya asoratlari, intensiv terapiya bo‘limi va reabilitatsiya bo‘limida yotoq kunlarining uzaytirilishini kamaytiradi va shu bilan klinika resurslarini tejashga tasir ko‘rsatadi.
Koronar arteriyalarni ishlab turgan yurakda shuntlash amaliyoti (AKSH-off pump)
jarrohlik amaliyotidan keyingi bo‘lmachalar fibrillyatsiyasi (JAKBF)
Xolter elektrokardiografiyasi monitoringi (XM EKG)
Mualliflik huquqi (c) 2025 О.О. Джаббаров, Г.У. Муллабаева, И.М. Шарипов, Х.Г. Фозилов (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Antigipertenziv preparatlarning kognitiv funksiyalarga ta’siri
Jahon Sog’liqni Saqlash Tashkiloti ma’lumotlariga ko’ra, dunyoda 1,13 milliard kishi arterial gipertenziyadan aziyat chekadi, bularning atigi 21% i to’g’ri nazorat ostida. Demensiya hozirda dunyoda 55 million kishining hayot sifatiga salbiy ta’sir qiladi va har 3,2 sekundda bitta yangi holat qayd etiladi. Antigipertenziv preparatlarning kognitiv funksiyaga ta’sirini tahlil qilish va demensiya rivojlanishiga qarshi himoya mexanizmlarini baholashhozirda dolzarb masalardan biri hisoblanadi.Antigipertenziv preparatlarning kognitiv funksiyaga ta’siri faqat qon bosimining pasayishi hisobiga emas , balki mustaqil neyroprotektiv mexanizmlar bilan bog’liqligi haqida ishonchli manbalar mavjud. Angiotenzin retseptor blokatorlari boshqa antigipertenziv preparatlarga nisbatan demensiya riskini 12-26% ga kamaytiradi. Kalsiy kanal blokatorlari beta-blokatorlarga nisbatan 17% ko’proq neyroprotektiv ta’sir ko’rsatadi. Beta-blokatorlar boshqa sinf preparatlarga nisbatan demensiya xavfi bo’yicha kamroq samaradorlik ko’rsatadi.Angiotenzin retseptor blokatorlari va kalsiy kanal blokatorlari eng yaxshi neyroprotektiv xususiyatlarga ega bo’lib, kognitiv funksiyani himoya qilishda afzalroq hisoblanadi. Ushbu ta’sirlar qon bosimini pasaytirish mexanizmlaridan mustaqil ravishda amalga oshadi.
Mualliflik huquqi (c) 2025 М.И. Атоева, Г.Ж. Абдуллаева, Х.Ф. Юсупова, И.В. Ибрагимова (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
To‘satdan yurak o‘limining prediktorlari va aortokoronar shuntlash operatsiyasini ularning rivojlanishiga ta’siri
To‘satdan yurak o‘limi (TYO) - yurak-qon tomir kasalliklarining eng og‘ir va hayot uchun xavfli ko‘rinishlaridan biri bo‘lib, u butun dunyo bo‘yicha o‘limning asosiy sabablaridan biridir. Ushbu holatning rivojlanishida yurak ishemik kasalligi (YIK), qorinchalar aritmiyalari, chap qorincha otish fraksiyasining pasayishi va miokardda chandiq to‘qimalar shakllanishi asosiy patogenetik omillar sifatida ishtirok etadi. TYOning yuzaga kelish mexanizmi murakkab bo‘lib, miokard ishemiyasi, elektr beqarorlik va morfologik o‘zgarishlar o‘zaro birikib, xavfli aritmiyalarni keltirib chiqaradi.Aorta-koronar shuntlash (AKSh) ishemik yurak kasalligida koronar qon aylanishini tiklashga qaratilgan samarali usul bo‘lib, u nafaqat simptomlarni kamaytiradi, balki yurak funksiyasini yaxshilash orqali bemorning uzoq muddatli prognozini sezilarli darajada yaxshilaydi. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatmoqdaki, ayniqsa chap qorinchaning otish fraksiyasi pasaygan bemorlarda AKSh umumiy o‘lim ko‘rsatkichini va TYO rivojlanish xavfini kamaytiradi. Xulosa qilib aytganda, TYOning oldini olishda AKSh muhim o‘rin tutadi, ammo u yagona chora bo‘lib qolmaydi. TYOga olib keluvchi omillarni chuqur tahlil qilish, yuqori xavfli bemorlarni erta aniqlash va ularga nisbatan individual yondashuv asosida kompleks profilaktika va davolash strategiyalarini ishlab chiqish eng samarali usul hisoblanadi.
Mualliflik huquqi (c) 2025 А.Ш. Расулов, Р.Д. Курбанов, Г.У. Муллабаева, Э.Я. Турсунов, А.Г. Кеворков, К.Ш. Сайфиддин Ходжи (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Lipoprotein(a) ning yurak-qon tomir kasalliklarining rivojlanishidagi ahamiyati
Maqsad. Lipoprotein(a) darajasining yirik yurak-qon tomir asoratlariga ta’sirini o‘rganish. Materiallar va usullar. Ushbu mavzuga oid maqolalar sharhi asosida lipoprotein(a) darajasining yirik yurak-qon tomir hodisalariga ta’siri o‘rganildi. Natijalar. Mavzuga oid maqolalar sharhiga asoslanib aytish mumkinki, Lp(a) — bu yuqori darajada aterotrombogennik lipoproteid bo‘lib, u keng spektrdagi yurak-qon tomir kasalliklari (YQTK) va ularning asoratlari, xususan, yurak ishemik kasalligi va aorta klapanining stenozi bilan bog‘liqdir. Xulosa. Lipoprotein(a) darajasi optimal gipo-lipidemiya terapiyasi fonida qoluvchi xavfni aniqlash mezoni sifatida xizmat qilishi mumkin.
Mualliflik huquqi (c) 2025 Р.Е. Жемуратова , А.Б. Шек (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
O’tkir koronar sindrom ST segmentining ko’tarilishi mavjud bemorlarda birlamchi stentlash amaliyotida “Sinotech+” (O’zbekiston) stenti qo’llanilishining yaqin va o’rta muddatli samaradorligi va xavfsizligi
Maqsad. O’tkir koronar sindrom ST segmentining ko’tarilishi bilan (O’KS-ST) kelgan bemorlarda birlamchi teri orqali koronar aralashuv (bTOKA) vaqtida O’zbekistonda ishlab chiqarilgan “Sinotech+” stentining samaradorligi va xavfsizligini baholash. Materiallar va usullar. Tadqiqot RIKIATM DM yurak-qon tomir kasalliklarini rentgen-endovaskulyar davolash bo’limida olib borildi. 2025-yil yanvar-iyun oylarida O’KS-ST ko’tarilishi tashxisi bilan kelgan 31 nafar bemorlarning barchasiga bTOKA amaliyoti bajarildi. 17 (54,8%) nafariga “Sinotech+” stenti, 14 (45,2%) nafariga “Resolute Integrity” stenti implantatsiya qilindi. “Sinotech+” stenti implantatsiya qilingan bemorlar tahlil qilindi. Natijalar. Koronar shikastlanish darajasi quyidagicha taqsimlandi: 5 nafar bemorda (29,4%) bir tomirli, 7 nafarida (41,2%) ikki tomirli va 5 nafarida (29,4%) ko’p tomirli koronar zararlanish kuzatildi. Stentlashdan oldingi koronar qon oqimini baholashda TIMI (Thrombolysis in Myocardial Infarction) perfuziya shkalasiga ko’ra, 9 nafar bemorda (53%) TIMI-0 va 8 nafarida (47%) TIMI-1 darajasi aniqlangan. bTOKAdan so’ng 14 nafar bemorda (82,4%) TIMI-3 darajasiga, qolgan 3 nafarida (17,6%) esa TIMI-2 darajasiga erishildi. Ushbu natijalar asosida 100% texnik muvaffaqiyat (stentni joylashtirish va tomirni ochish) va 82,4% angiografik muvaffaqiyat (TIMI-3 oqimga erishish) qayd etilgan bo’lib, “Sinotech+” stenti yordamida birlamchi TOKA amaliyotining klinik samaradorligi yuqori ekani ko’rsatildi. Xulosa. O’zbekistonda ishlab chiqarilgan “Sinotech+” stenti O’KS-ST ko’tarilishi bilan kelgan bemorlarda yuqori samaradorlik va xavfsizlik namoyon etdi. Klinik kuzatuv davomida asoratlar (tromboz, restenoz, qayta miokard infarkti, qayta revaskulyarizasiya) kuzatilmadi.
Mualliflik huquqi (c) 2025 Х .Фозилов, Б. Атамуратов, Б. Юлдашов (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Xronik ishemik yurak yetishmovchiligi holatida yurakning bosqichma-bosqich remodellashtirilishini baholashda spekl-treking exokardiografiyasining o‘rni
Maqsad. Ikki o‘lchovli exokardiografiya asosida miokard deformatsiya ko‘rsatkichlarini tahlil qilgan holda, chap qorinchaning chiqarish fraksiyasi (ChQF) kamayish darajasiga qarab, ishemik kelib chiqishli surunkali yurak yetishmovchiligi (SYY) bo‘lgan bemorlarda yurak bo‘lmalarining global bosqichma-bosqich remodellashtirilishining xususiyatlarini baholash. Materiallar va usullar. Tadqiqotga zamonaviy mezonlarga muvofiq tashxis qo‘yilgan 96 nafar SYY bemorlari kiritildi. Ular ChQF miqdoriga ko‘ra uch guruhga ajratildi: I guruh – ChQF > 50% (n = 46), sistolik funksiyasi saqlangan bemorlar; II guruh – ChQF 40–49% (n = 24), sistolik funksiyasi mo‘’tadil pasaygan bemorlar; III guruh – ChQF < 40% (n = 26), sistolik funksiyasi sezilarli darajada pasaygan bemorlar. Chap qorinchaning global uzunlamasına deformatsiyasi (GLS) chiqarish fraksiyasi past bo‘lgan bemorlarda ancha past ko‘rsatkichlarni namoyon etdi. Natijalar. ChQF > 50% bo‘lgan guruhda GLS ning o‘rtacha qiymati 17,0 ± 2,8% ni tashkil etdi. ChQF 40–49% va <40% bo‘lgan bemorlarda esa bu ko‘rsatkich mos ravishda 12,6 ± 2,1% va 9,4 ± 2,2% gacha kamaydi (p < 0,001). Shu kabi tendensiya GLS ning 4, 2 va 3 kamerali proyeksiyalarida ham kuzatildi. Bu ma’lumotlar GLS ko‘rsatkichining miokardning qisqarish funksiyasining pasayishiga yuqori sezuvchanligini ko‘rsatadi va chap qorinchaning funksional holatini baholashda klinik ahamiyatini tasdiqlaydi. Chap bo‘lmacha funksiyasi ikki o‘lchovli spekl-treking exokardiografiya orqali rezervuar, konduktor va qisqaruvchi fazalarda o‘rganilganda quyidagi ishonchli kamayishlar aniqlandi: – LASr (rezervuar faza): 35,5 ± 8,3% (ChQF > 50%) → 17,8 ± 11,2% (ChQF < 40%), p < 0,001; – LASct (konduktor faza): 17,6 ± 5,4% → 8,8 ± 6,5%, p < 0,001; – LAScd (qisqaruvchi faza): 18,7 ± 5,9% → 8,7 ± 4,6%, p < 0,001. Chap qorincha chiqarish fraksiyasi >50% bo‘lgan bemorlarda o‘ng qorinchaning uzunlamasına deformatsiya ko‘rsatkichlari eng yuqori bo‘ldi (RVFWLS — 21,3 ± 4,0%, RV GLS — 18,1 ± 3,2%). ChQF 40–49% bo‘lganlarda bu ko‘rsatkichlar mos ravishda 19,9 ± 2,8% va 16,0 ± 2,7% ni tashkil etgan bo‘lsa, ChQF < 40% bo‘lgan guruhda eng sezilarli pasayish qayd etildi (RVFWLS — 14,0 ± 4,1%, RV GLS — 10,5 ± 3,1%), guruhlar o‘rtasida statistik ahamiyatli farq mavjud edi (p = 0,001). Xulosa. Ishemik kelib chiqishli surunkali yurak yetishmovchiligi bo‘lgan bemorlarda chap qorincha (ChQ), chap bo‘lmacha (ChB) va o‘ng qorinchaning (OQ) bosqichma-bosqich remodellashtirilishi va chiqarish fraksiyasi kamaygan sari funksional buzilishlarning kuchayishi kuzatildi. Chap qorinchaning global uzunlamasına strain (GLS) ko‘rsatkichlari, shuningdek chap bo‘lmacha (LASr, LASct, LAScd) va o‘ng qorinchaning (RVFWLS, RV GLS) deformatsion parametrlari yurak gemodinamikasidagi o‘zgarishlarga yuqori sezuvchanlikni ko‘rsatadi va SYY rivojlanishining erta belgilari sifatida xizmat qilishi mumkin. Spekl-treking exokardiografiya yurak miokardining subklinik disfunktsiyasini baholashda informativ, invaziv bo‘lmagan usul bo‘lib, SYY ning turli darajadagi og‘irlik holatida xavfni baholash va davolash samaradorligini monitoring qilishda foydali bo‘lishi mumkin.
Mualliflik huquqi (c) 2025 Ф.М. Бекметова , Х.Г. Фозилов , Р.Ш. Бекбулатова , Ш.У. Хошимов , Ш.А. Оринбаев (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
O‘zbekiston Respublikasi kardiologiya xizmatida Neuromed AI tibbiy qarorlarni qo‘llab-quvvatlash tizimini joriy etishning afzalliklari va xavflari.
Annotatsiya: Maqsad. Kardiologlarning muntazam vazifalarini avtomatlashtirish va tibbiy yordam sifatini yaxshilash uchun mo'ljallangan NeuromedAI Cardio intellektual tizimining klinik sinovi; Materiallar va usullar. Tadqiqotda NeuromedAI Cardio intellektual tizimi va tizimning shifokorlar uchun potentsial afzalliklarini ekspert baholashga qaratilgan 28 ta savolni o'z ichiga olgan anketadan foydalanildi. Anketa tizimga qo'yiladigan asosiy talablarni aniqlashga, shuningdek, modelni takomillashtirish bo'yicha tavsiyalarni shakllantirishga yordam berdi. Xususan, javoblarning aniqligini oshirish maqsadida oʻquv maʼlumotlar majmuasini boyitish va modelni yanada oʻrgatish yoʻnalishlari belgilandi; Natijalar. Neuromed AI Cardio tizimining 2024-yilda o‘tkazilgan pilot tadqiqoti doirasida 21 nafar kardiolog o‘rtasida anonim so‘rovnoma tashkil etildi. Ishtirokchilarning o'rtacha tajribasi 17 ± 11,1 yilni tashkil etdi. Anketalar tahlili shuni ko'rsatdiki, tizim bilan o'zaro hamkorlikda mutaxassislar tomonidan jami 400 ta savol berildi, bu texnologiyaga yuqori qiziqish va uni professional muhitda faol sinovdan o'tkazishdan dalolat beradi; Xulosa. Olingan natijalar asosida tizimni O‘zbekiston Respublikasida birlamchi tibbiy-sanitariya yordami amaliyotiga joriy etish uchun moslashtirish bo‘yicha tavsiyalar ishlab chiqish rejalashtirilgan. Moslashtirilgan tizim birlamchi bosqichda tashxis qo‘yishning aniqligi va davolash samaradorligini oshirishi kutilmoqda, bu esa aholi salomatligini saqlashning asosiy ko‘rsatkichlari yaxshilanishida o‘z aksini topadi va tibbiyot xodimlarining ijobiy fikrlarini bildiradi.
Mualliflik huquqi (c) 2025 Х.Г. Фозилов, Р.Х. Тригулова (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Homiladorlarda gipertenziv holatlar bilan bog‘liq preeklampsiya rivojlanish xavfini aniqlashda integratsiyalashgan yondashuv
Maqsad. Gestatsion arterial gipertenziyaga (GAG) ega bo‘lgan homilador ayollarda gipertenziyaga oid asoratlar rivojlanishini aniqlashda erta klinik markerlarni sezgir diagnostik mezon sifatida aniqlash. Materiallar va usullar. 2–3-trimestrdagi 91 nafar homilador ayol o‘rganildi va ular ESC Guidelines 2018 tavsiyasiga ko‘ra quyidagi guruhlarga ajratildi: sog‘lom homilador ayollar (n=44) va GAG bilan og‘riganlar (n=47). Fizik ko‘rik, qon bosimini o‘lchash, tana massasi indeksi (TMI) hisoblash, kengaytirilgan qon tahlillari (shu jumladan, lipidogramma, koagulogramma), prolaktin va NT-proBNP darajalarini aniqlash, exokardiyografiya, hamda endotelial funksiyani baholash uchun tomirlar stress-testi o‘tkazildi. Natijalar. GAG bilan og‘rigan homilador ayollarda yurakning morfofunktsional o‘zgarishlari, endotelial disfunktsiyaning erta belgilar, lipid va uglevod almashinuvining buzilishlari kuzatildi. Mikroalbuminuriya buyrak disfunktsiyasini erta aniqlashda yuqori diagnostik ahamiyatga ega ekanligi aniqlandi. Prolaktin va NT-proBNP darajalari prognoz qilishda muhim ko‘rsatkichlar sifatida baholandi. Xulosa. GAG bilan og‘rigan homilador ayollar orasida preeklampsiya belgilarini vaqtida aniqlash uchun klinik-biokimyoviy ko‘rsatkichlarni kompleks erta monitoring qilish zarur. Olingan natijalar bu toifadagi bemorlarni yuritish bo‘yicha diagnostika va profilaktika standartlarini takomillashtirishga xizmat qiladi.
Mualliflik huquqi (c) 2025 M. Садуллоева, Ф.А. Закирова , М.У. Турсунова , А.А. Абдухакимов , С.А. Икрамова , В.Х. Джураева (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Dilated cardiomyopathy ning genderga xos xususiyatlari O‘zbekiston aholisida
Dilated kardiyomiyopatiya (DKMP) — bu miyokardning eng tarqalgan ishemiya bo‘lmagan kasalliklaridan biri bo‘lib, u sistolik disfunktsiya va yurak bo‘shliqlarining dilatasiyasi bilan tavsiflanadi. DKMP ning genderga xos oqimi va prognozi hali yetarlicha o‘rganilmagan. Maqsad. O‘zbekistondagi aholi orasida DKMP bilan kasallangan bemorlarning anamnezi, klinikasi va funksional parametrlari bo‘yicha genderga xos xususiyatlarni baholash. Materiallar va metodlar. 2010–2017 yillarda RSNPMK kardiologiyasi bo‘limida davolangan 269 nafar DKMP bemorining (180 erkak, 89 ayol) ma'lumotlari retrospektiv tahlil qilindi. Debyut yoshi, kasallik davomiyligi, shifoxonaga yotqizish, NYHA sinfi, gemodinamika va olti daqiqalik yurish testi baholandi. Statistikaning tahlili — Studentning t-kriteryasi, χ2, p< 0.05. Natijalar. Ayollar kasallik tashxisi qo‘yilganida erkaklarga nisbatan yoshroq bo‘lgan (33,7 ga qarshi 41,3 yosh; p < 0.001), ular kasallik tarixiga qisqaroq ega (p = 0.041) va ko‘proq shifoxonaga yotqizilgan (75% ga qarshi 65%; p = 0.041). NYHA, qon bosimi va nafas olishda sezilarli farqlar aniqlanmadi. Erkaklar jismoniy chidamlilikda yaxshiroq natijalar ko‘rsatdi (p = 0.191). Xulosa. Muhim gender farqlari aniqlangan bo‘lib, bu DKMP bemorlarini davolashda shaxsiylashtirilgan yondashuv zarurligini tasdiqlaydi.
Mualliflik huquqi (c) 2025 Т.A. Абдуллаев , И.А. Цой , Х.А. Гуломов , С.Т. Мирзарахимова , О.К. Худойберганов , М.М. Рахматов (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
O'zbekiston Respublikasida karotid havzasi aterosklerozi bilan og'rigan bemorlarda yurak-qon tomir xavfining epidemiologiyasi va baholash: kross-seksion populyatsion tadqiqot
*]:pointer-events-auto [content-visibility:auto] supports-[content-visibility:auto]:[contain-intrinsic-size:auto_100lvh] scroll-mt-[calc(var(--header-height)+min(200px,max(70px,20svh)))]" dir="auto" tabindex="-1" data-turn-id="request-WEB:89ff7e0b-1181-44ac-abd5-ed11ff9b9ccc-1" data-testid="conversation-turn-4" data-scroll-anchor="true" data-turn="assistant"> Maqsad. Uyqu arteriyasi havzasining aterosklerozi ishemik insultning asosiy patogenetik omillaridan biridir. Mahalliy epidemiologik ma’lumotlarning yetishmasligi sharoitida O‘zbekiston Respublikasida shikastlanishlar tarqalishi va ular bilan bog‘liq xavf omillarini o‘rganish alohida ahamiyatga ega. Tadqiqotning maqsadi – O‘zbekiston kattalar aholisi orasida uyqu arteriyalarining aterosklerotik shikastlanishlari tarqalishini baholash, ular bilan bog‘liq xavf omillarini aniqlash va jins, yosh hamda hududiy xususiyatlarni hisobga olgan holda SCORE shkalasi bo‘yicha yurak-qon tomir xavfini stratifikatsiya qilishdan iborat edi. Materiallar va usullar. Tahlil Respublika ixtisoslashtirilgan kardiologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazida (Toshkent) o‘tkazilgan aholiga asoslangan kesim tadqiqotiga asoslandi. Umumiy hisobda uyqu arteriyalarining ultratovushli dupleks skanerlovidan o‘tgan 6 425 nafar kattalar bemorlarning ma’lumotlari o‘rganildi. Demografik ko‘rsatkichlar, qon bosimi darajasi, lipid profili, chekish holati, arterial gipertenziya (AG) mavjudligi va SCORE shkalasi bo‘yicha 10 yillik yurak-qon tomir xavfi baholandi. Statistik tahlilda bir omilli va ko‘p omilli logistika regressiya modellari qo‘llanildi. Natijalar. Uyqu arteriyalarining aterosklerotik o‘zgarishlari 50 yoshdan oshgan erkaklarda sezilarli darajada ko‘proq aniqlangan (p<0,05). Eng kuchli korrelyatsiya arterial gipertenziya bilan kuzatilgan (r=0,85; p<0,001). Chekish va sistolik qon bosimining yuqoriligi blyashka mavjudligi bilan o‘rtacha bog‘liqlikka ega bo‘lgan (p<0,01). Ayrim hududlarda (Samarqand va Navoiy viloyatlari) SCORE o‘rtacha ko‘rsatkichlari yuqori darajaga yetgan. Xulosa. Ushbu natijalar yuqori xavf guruhlarida arterial gipertenziya nazoratini kuchaytirish va chekish tarqalishini kamaytirishga qaratilgan maqsadli profilaktik dasturlarni joriy etish zarurligini ta’kidlaydi.
Mualliflik huquqi (c) 2025 F. N. M. N. Bekmetova, H. N. G. N. Fozilov, S. N. Ya. N. Abdullayeva, M. N. Xotamova, A. N. Sh.N. Almanova, S. N. N. Donierov (Muallif) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0