Braxiosefal arteriyalardagi aterosklerotik shikastlanishlar tarqalishi va ularning yurak-qon tomir xavf omillari bilan bog‘liqligi: O‘zbekistonda o‘tkazilgan kesimiy tadqiqot

https://doi.org/10.70626/cardiouz-2025-2-%25x
TO'LIQ MATN:

Annotatsiya

Maqsad. O‘zbekiston populyatsiyasida braxiosefal arteriyalarning (BCA) aterosklerotik shikastlanishlari tarqalishini, ularning xavf omillari bilan bog‘liqligini va SCORE shkalasi bo‘yicha yurak-qon tomir xavfini baholash.


Materiallar va usullar. Kesimiy tadqiqot (2025 yil, 2022 yil ma’lumotlari) Respublika ixtisoslashtirilgan kardiologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazining 6425 bemorini (47,6% erkaklar, 52,4% ayollar, o‘rtacha yosh 54,0 ± 23,1 yil) o‘z ichiga oldi. BCA ultratovush tekshiruvi qisqa protokol asosida o‘tkazildi, stenoz to‘rt segmentda baholandi [1]. Yosh, umumiy xolesterin (OXS), arterial gipertenziya (AG), chekish, sistolik va diastolik arterial bosim (SAB, DAB) ko‘rsatkichlari tahlil qilindi. Xavf SCORE bo‘yicha baholandi [2]. Statistik tahlil SPSS 26 dasturida bajarildi.


Natijalar. BCA shikastlanishlari 54,8% bemorlarda aniqlangan. Yosh bilan shikastlanish o‘rtasida korrelyatsiya qayd etildi (Spearman ρ = 0,219, p < 0,01), OXS bilan esa bog‘liqlik aniqlanmadi (ρ = 0,032, p = 0,207). 50 yoshdan oshgan erkaklarda shikastlanishlar ko‘proq uchradi (4 segmentli 7,9%), ayollarda esa bu ko‘rsatkich past bo‘ldi (2,6%). SCORE bo‘yicha erkaklar va 50 yoshdan katta bemorlarda xavf o‘rtacha–yuqori (4–8%) darajada bo‘ldi.


Xulosa. Yosh — BCA aterosklerozi uchun asosiy xavf omilidir. AGning yuqori tarqalishi O‘zbekistonda profilaktik choralarni kuchaytirish zarurligini ta’kidlaydi.

Mualliflar haqida

Adabiyotlar ro'yxati

Touboul PJ, Hennerici MG, Meairs S, et al. Mannheim intima-media thickness consensus. Cerebrovasc Dis. 2004;18(4):346-349. https://doi.org/10.1159/000081812.

Conroy RM, Pyo¨ra¨la¨ K, Fitzgerald AP, et al. Estimation of ten-year risk of fatal cardiovascular disease in Europe: the SCORE project. Eur Heart J. 2003;24(11):987-1003. https://doi.org/0.1016/s0195-668x(03)0 0114-3.

Polak JF, Szklo M, Kronmal RA, et al. The value of carotid artery plaque and intima-media thickness for incident cardiovascular disease: the multi-ethnic study of atherosclerosis. J Am Heart Assoc. 2013;2(2):e000087. Published 2013 Apr 8. https://doi.org/10.1161/JAHA.113.000087.

Lorenz MW, Markus HS, Bots ML, Rosvall M, Sitzer M. Prediction of clinical cardiovascular events with carotid intima-media thickness: a systematic review and meta-analysis. Circulation. 2007;115(4):459-467. https://doi.org/10.1161/CIRCULATIONAHA.106.628875.

World Health Organization. Global Health Observatory. Geneva, Switzerland: World Health Organization; 2020. Accessed October 12, 2025. https://www.who.int/data/gho/gho.

GBD 2013 Risk Factors Collaborators, Forouzanfar MH, Alexander L, et al. Global, regional, and national comparative risk assessment of 79 behavioural, environmental and occupational, and metabolic risks or clusters of risks in 188 countries, 1990-2013: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2013. Lancet. 2015;386(10010):2287-2323. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(15)00128-2.

Yusuf S, Joseph P, Rangarajan S, et al. Modifiable risk factors, cardiovascular disease, and mortality in 155722 individuals from 21 high-income, middle-income, and low-income countries (PURE): a prospective cohort study. Lancet. 2020;395(10226):795-808. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(19)32008-2.

McEvoy JW, McCarthy CP, Bruno RM, et al. 2024 ESC Guidelines for the management of elevated blood pressure and hypertension. Eur Heart J. 2024;45(38):3912-4018. https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehae1 78.

Field A. Discovering Statistics Using IBM SPSS Statistics. 4th ed. Los Angeles, CA: SAGE Publications; 2013

GBD 2019 Risk Factors Collaborators. Global burden of 87 risk factors in 204 countries and territories, 1990-2019: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2019. Lancet. 2020;396(10258):1223-1249. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(20)30752-2.

Teslovich TM, Musunuru K, Smith AV, et al. Biological, clinical and population relevance of 95 loci for blood lipids. Nature. 2010;466(7307):707–713. https://doi.org/10.1038/nature09270.

Ko'rishlar soni: 80

Qanday qilib iqtibos keltirish kerak

Braxiosefal arteriyalardagi aterosklerotik shikastlanishlar tarqalishi va ularning yurak-qon tomir xavf omillari bilan bog‘liqligi: O‘zbekistonda o‘tkazilgan kesimiy tadqiqot. (2025). O’ZBEKISTON KARDIOLOGIYASI, 2(4), 310-317. https://doi.org/10.70626/cardiouz-2025-2-%x

Ushbu muallif(lar)ning eng koʻp oʻqilgan maqolalari

O‘xshash maqolalar

Shuningdek, ushbu maqola bo‘yicha o‘xshash maqolalarni kengaytirilgan qidirishni boshlash amalga oshirishingiz mumkin.

ISSN 3060-4850 (Print)