Jild 3 № 1 (2026): Yanvar - Mart
4-15
2025-03-29
Ochiq kirish

Arterial gipertenziyasi bor bemorlarda bo‘lmachalar fibrillyatsiyasi bilan asoratlanish xavfida: PITX2 rs6817105 va KCNN3 rs13376333 polimorfizmlarining roli

Zaringiz T.Mashkurova
Guzal J.Abdullayeva
Darya V.Zakirova
Gulrux M.Rajabova
Gulnoza A.Xamidullayeva
Alisher A.Abdullayev
Bekzod I.Rozibaev
DOI: https://doi.org/10.70626/cardiouz-2026-3-00073

Qabul qilingan: 2025-12-06 17:29:02

Nashr etilgan: 2025-03-29

PDF
Crossmark Crossmark

Annotatsiya

Maqsad. O‘zbek populyatsiyasida arterial gipertenziya (AG) bilan og‘rigan bemorlarda PITX2 (rs6817105) va KCNN3 (rs13376333) genlari polimorfizmlari hamda bo‘lmachalar fibrillyatsiyasi (BF) rivojlanishi o‘rtasidagi bog‘liqlikni aniqlash.


Materiallar va usullar. Tadqiqotga AG bilan og‘rigan 154 nafar bemor kiritildi. Ularda dastlab BFning paroksizmal shakli — n=21 (13,64%), persistirlovchi shakli — n=44 (28,57%) va doimiy shakli — n=89 (57,79%) tashxislangan. Tadqiqot boshlanishida BF bilan kechuvchi AG bemorlarining o‘rtacha yoshi 64,1±10,35 yoshni tashkil etdi. Nazorat guruhini BF bo‘lmagan AG bemorlari tashkil etdi (n=91), ularning o‘rtacha yoshi 56,03±12,18 yoshga teng bo‘ldi. Klinik-instrumental tekshiruvlar — EKG, exokardiografiya va Xolter monitoringi — o‘tkazildi. Shuningdek, ajratib olingan DNKning molekulyar-genetik tahlili real-vaqt PZR usuli yordamida amalga oshirildi. Polimorfizmlarning BF bilan bog‘liqligi logistik regressiya usuli va turli irsiylanish modellari yordamida baholandi. Statistik tahlil Statistica 10.0 va SNPassoc (R) dasturlari yordamida amalga oshirildi.


Natijalar. Tadqiqot davomida o‘zbek populyatsiyasidagi arterial gipertenziyali bemorlarda PITX2 genining rs6817105 polimorfizmi va KCNN3 genining rs13376333 polimorfizmi bilan bo‘lmachalar fibrillyatsiyasi rivojlanish xavfi o‘rtasida statistik jihatdan muhim bog‘liqliklar aniqlandi. PITX2 genining rs6817105 polimorfizmi bo‘lmachalar fibrillyatsiyasi bilan kuchli bog‘liqlikni namoyon etdi: minor C allelini tashish log-additiv irsiylanish modeli bo‘yicha BF rivojlanish xavfini 2,76 barobar oshirdi (OR = 2,76; p = 3,27×10⁻⁷). KCNN3 genining rs13376333 polimorfizmi ham BF bilan ishonchli bog‘liqlikni ko‘rsatdi. C alleli ritm buzilishi bo‘lgan bemorlarda ishonchli tarzda ko‘proq uchrab, log-additiv model bo‘yicha uning rivojlanish xavfini oshirdi (OR = 1,63; p = 0,020).


Xulosa. Ilk bor o‘zbek populyatsiyasidagi AG bemorlarida PITX2 genining rs6817105 polimorfizmi va KCNN3 genining rs13376333 polimorfizmining bo‘lmachalar fibrillyatsiyasi bilan bog‘liqligi aniqlandi. Ushbu ma’lumotlar arterial gipertenziya fonida rivojlangan bo‘lmachalar fibrillyatsiyasi patogenezida mazkur genetik markerlarning ahamiyatini tasdiqlaydi hamda ushbu bemorlar guruhida genetik testlashning muhimligini ko‘rsatadi.

Kalit so‘zlar

Adabiyotlar ro'yxati

  1. Van Gelder IC, Rienstra M, Bunting KV, Casado-Arroyo R, Caso V va boshq.; ESC ilmiy hujjatlar guruhi. Yevropa Yurak-ko‘krak jarrohligi assotsiatsiyasi (EACTS) bilan hamkorlikda ishlab chiqilgan bo‘lmachalar fibrillyatsiyasini boshqarish bo‘yicha 2024-yilgi ESC ko‘rsatmalari. Eur Heart J. 2024 yil 29 sentyabr;45(36):3314-3414. https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehae176. Tuzatish: Eur Heart J. 2025 yil 7 iyul:ehaf306. https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehaf306.PMID:39210723.

  2. Sasano T, Ihara K, Tanaka T, Furukawa T. Yagona nukleotid polimorfizmi va aylanuvchi biomarkerlardan foydalangan holda bo‘lmachalar fibrillyatsiyasi va insult xavfini baholash. PLoS One. 2023 yil 12 oktyabr;18(10):e0292118. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0292118. PMID: 37824462; PMCID: PMC10569505.

  3. Kim JA, Chelu MG, Li N. Bo‘lmachalar fibrillyatsiyasi genetikasi. Curr Opin Cardiol. 2021 yil 1 may;36(3):281-287. https://doi.org/10.1097/HCO.0000000000000840. PMID: 33818546; PMCID: PMC8211390.

  4. Luo Z., Yan C., Zhang W. va boshq. Xitoy Xan populyatsiyasida KCNN3 genidagi rs13376333 va rs1131820 SNP va bo‘lmachalar fibrillyatsiyasi o‘rtasidagi bog‘liqlik. Klinik kimyo va laboratoriya tibbiyoti. 2014 yil dekabr; 52(12): 1867-1873. https://doi.org/10.1515/cclm-2014-0491.

  5. Yao JL, Zhou YF, Yang XJ, Qian XD, Jiang WP. 1q21 xromosomasidagi KCNN3 SNP rs13376333 bo‘lmachalar fibrillyatsiyasi xavfini oshirishi. Xalqaro Yurak Jurnali. 2015;56(5):511-515. https://doi. org/10.1536/ihj.15-133. PMID: 26370375

  6. Tomomori S, Nakano Y, Ochi H va boshqalar. 4q25 xromosomadagi rs6817105 varianti sinus tugun disfunksiyasi va chap bo‘lmacha kengayishiga olib keladi. Ilmiy ma’ruzalar.2018 yil 1 oktyabr;8(1):13557.https://doi.org/10.1038/s41598-018-32453-8.PMID: 30275441

  7. EACTS bilan hamkorlikda ishlab chiqilgan bo‘lmachalar fibrillyatsiyasini boshqarish bo‘yicha 2016 yilgi ESC ko‘rsatmalari. Eur Heart J (2016) 37 (38): 2893-2962. https://doi.org/https://doi.org/10.1093/ eurheartj/ehw210.

  8. Camm AJ, Kirchhof P, Lip GY va boshqalar. Bo‘lmachalar fibrillyatsiyasini boshqarish bo‘yicha ko‘rsatmalar: Yevropa kardiologiya jamiyatining (ESC) bo‘lmachalar fibrillyatsiyasini boshqarish bo‘yicha ishchi guruhi. Europace. 2010; 12: 1360-1420.

  9. Sahn D.J., Demaria A., Kisslo J. va boshqalar. M-rejimli exokardiografiyada miqdoriy ko‘rsatkichlar bo‘yicha tavsiyalar: Exokardiografik o‘lchovlar so‘rovi natijalari // Circulation.-1987.-58-jild.- 1072-1082 b.

  10. Devereux R.B., Reichek N. Insonda chap qorincha massasini exokardiografik aniqlash// Circulation.-1977.-№55.-613-618 b.

  11. Yevropa kardiologiya jamiyati (ESC) va Yevropa gipertenziya jamiyatining (ESH) arterial gipertenziyani boshqarish bo‘yicha ishchi guruhi. Yevropa Yurak Jurnali 2018 - https://doi.org//10.1093/eurheartj/ehy3 39.

  12. Zafrir B., Lund L., Laroche C., Ruschitzka F., Crespo-Leiro M., Coats A. va boshqalar; ESC-HFA HF uzoq muddatli registr tadqiqotchilari nomidan. Yurak yetishmovchiligining pasaygan, o‘rta darajali va saqlanib qolgan chiqarish fraksiyasi bilan kechishida bo‘lmachalar fibrillyatsiyasining prognostik ahamiyati: Yevropa Kardiologiya Jamiyatining Yurak Yetishmovchiligi uzoq muddatli registridan 14 964 bemor haqida hisobot. European Heart Journal (2018) 39, 4277-4284.

  13. Stanley Nattel MD Masahide Harada MD, PhD. Bo‘lmachalar qayta modellanishi va bo‘lmachalar fibrillyatsiyasi: So‘nggi yutuqlar va translatsion istiqbollar Journal of the American College of Cardiology (2014) 22, 2365-2345 https://doi.org/10.1016/j.jacc.2014.02.555.

  14. Ott A., Breteler M.M., de Bruyne M.C. va boshqalar. Aholiga asoslangan tadqiqotda bo‘lmachalar fibrillyatsiyasi va demensiya. Rotterdam tadqiqoti. Insult. 1997;28:316-321.

  15. Marwick TH, Gillebert TC, Aurigemma G, Chirinos J, Derumeaux G, Galderisi M va boshqalar. Katta yoshli gipertoniya bemorlarida exokardiografiyadan foydalanish bo‘yicha tavsiyalar: Yevropa Kardiovaskulyar Tasvirlash Assotsiatsiyasi (EACVI) va Amerika Exokardiografiya Jamiyati (ASE) hisoboti. Eur Heart J Cardiovasc Imaging 2015;16:577-605.

  16. de Simone G, Kitzman DW, Chinali M, Oberman A, Hopkins PN, Rao DC va boshqalar. Chap qorinchaning konsentrik geometriyasi gipertoniya kasalligida bo‘shashishning buzilishi bilan bog‘liq: HyperGEN tadqiqoti. Eur Heart J 2005;26:1039-1045.

  17. Domanski M, Mitchell G, Pfeffer M, Neaton JD, Norman J, Svendsen K va boshqalar, MRFIT tadqiqot guruhi. Puls bosimi va yurak-qon tomir kasalliklari bilan bog‘liq o‘lim: Ko‘p xavf omillarini nazorat qilish bo‘yicha interventsion sinov (MRFIT) ning kuzatuv tadqiqoti. JAMA 2002;287:2677-2683.

  18. Yaghi S, Moon YP, Mora-McLaughlin C, Willey JZ, Cheung K, Di Tullio MR va boshqalar. Chap bo‘lmacha kengayishi va insultning takrorlanishi: Shimoliy Manhattan insult tadqiqoti. Stroke 2015;46:1488-1493.

  19. Losi MA, Izzo R, De Marco M, Canciello G, Rapacciuolo A, Trimarco V va boshqalar. Yurak-qon tomir tizimining ultratovush tekshiruvi arterial gipertenziyada bo‘lmachalar fibrillyatsiyasini bashorat qilishga yordam beradi: Campania Salute tarmog‘i. Int J Cardiol 2015;199:290-295.

  20. Douglas PS. Chap bo‘lmacha: surunkali diastolik disfunksiya va yurak-qon tomir kasalliklari xavfining biomarkeri. J Am Coll Cardiol 2003;42:1206-1207.

  21. Kuznetsova T, Haddad F, Tikhonoff V, Kloch-Badelek M, Ryabikov A, Knez J va boshqalar, Gipertenziyada genlar bo‘yicha Yevropa loyihasi tadqiqotchilari. Aholiga asoslangan tadqiqotlarda chap qorincha va bo‘lmacha tuzilishini miqyoslashning ta’siri va muammolari. J Hypertens 2016;34:1186-1194.

  22. Sinner MF, Ellinor PT, Meitinger T, Benjamin EJ, Kääb S. Bo‘lmachalar fibrillyatsiyasining butun genom assotsiatsiyasi tadqiqotlari: o‘tmish, hozirgi va kelajak. Kardiovask Res. 2011; 89: 701-709.

  23. Abdullaeva G.J., Abdullaev A.A., Kevorkov A.G., Abduvalieva G.A., Zakirov N.U., Kurbanov R.D. O‘ZBEK BEMORLARIDA ATFB5 GENINING rs2200733 POLIMORFIZMI VA BO‘LMACHALAR FIBRILLYATSIYASI O‘RTASIDAGI O‘ZARO BOG‘LIQLIK. Turk Kardiyol Dern Ars 2021;49(5):404-409 https://doi.org/10.5543/tkda.2021.08434.

  24. G. M. Rajabova, G. J. Abdullaeva, D. V. Zakirova, M. T. Po‘latova, N. X. Sherbadalova, M. N. Xatamova va boshqalar. Arterial gipertenziyali o‘zbek bemorlarda 4q25/PITX2 SNP rs6817105 va bo‘lmachalar fibrillyatsiyasi. International Journal of Biomedicine. 2023;13(3):72-78. https://doi.org/0.21103/Article1 3(3)_OA3.

  25. Ferran A., Alegret J.M., Subirana I. va boshqalar. Ispaniya aholisida rs2200733 va rs7193343 genetik variantlari hamda bo‘lmachalar fibrillyatsiyasi o‘rtasidagi bog‘liqlik va oldingi tadqiqotlarning meta-tahlili. Rev. Esp. Kardiol. 2014;67(10):822-829.

  26. Kalinderi K, Fragakis N. va boshqalar. Yunon aholisida 4q25 xromosomasidagi rs2200733 polimorfizmi va bo‘lmachalar fibrillyatsiyasi o‘rtasidagi bog‘liqlik. Hellenic J Cardiol 2015; 56: 224-229.

  27. Rattanawong P., Chenbhanich J. va boshqalar. 4q25 xromosoma varianti kateter ablatsiyasidan keyin bo‘lmachalar fibrillyatsiyasining qaytarilishi bilan bog‘liq: tizimli sharh va meta-tahlil. J Atr Fibrillation. 2018-yil aprel; 10(6): 1666.

Mualliflar haqida

Zaringiz T.Mashkurova
zaringizz@gmail.com
Respublika ixtisoslashtirilgan kardiologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi
https://orcid.org/0000-0001-5575-8984 (avtorizatsiyalanmagan)

Arterial gipertenziya va molekulyar genetik tadqiqotlar laboratoriyasi

Guzal J.Abdullayeva
guzal-abdullaeva@bk.ru
Respublika ixtisoslashtirilgan kardiologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi
https://orcid.org/0000-0003-3840-5233 (avtorizatsiyalanmagan)

Arterial gipertenziya va molekulyar genetik tadqiqotlar laboratoriyasi

Darya V.Zakirova
zaringizz@gmail.com
Ilg‘or texnologiyalar markazi

Ilg‘or texnologiyalar markazi. Molekulyar genetika laboratoriyasi.

Gulrux M.Rajabova
zaringizz@gmail.com
Respublika ixtisoslashtirilgan kardiologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi

Laboratory of Arterial Hypertension and Molecular Genetic Research

Gulnoza A.Xamidullayeva
zaringizz@gmail.com
Respublika ixtisoslashtirilgan kardiologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi

Arterial gipertenziya va molekulyar genetik tadqiqotlar laboratoriyasi

Alisher A.Abdullayev
zaringizz@gmail.com
Ilg‘or texnologiyalar markazi

Ilg‘or texnologiyalar markazi

Bekzod I.Rozibaev
rozibaevbekzod@gmail.com
Respublika ixtisoslashtirilgan kardiologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi

Arterial gipertenziya va molekulyar genetik tadqiqotlar laboratoriyasi

Litsenziya

Mualliflik huquqi (c) 2026 Z.T. Mashkurova, G.J. Abdullayeva, D.V. Zakirova, G.M. Rajabova, G.A. Khamidullayeva, A.A. Abdullayev, B.I. Rozibayev (muallif)

Creative Commons License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.

Qanday iqtibos keltirish kerak

Arterial gipertenziyasi bor bemorlarda bo‘lmachalar fibrillyatsiyasi bilan asoratlanish xavfida: PITX2 rs6817105 va KCNN3 rs13376333 polimorfizmlarining roli (Z. Mashkurova, G. Abdullayeva, D. Zakirova, G. Rajabova, G. Xamidullayeva, A. Abdullayev, & B. Rozibayev, Trans.). (2025). O’ZBEKISTON KARDIOLOGIYASI, 3(1), 4-15. https://doi.org/10.70626/cardiouz-2026-3-00073
Crossref
Scopus
Google Scholar
Europe PMC

Ushbu muallif(lar)ning eng koʻp oʻqilgan maqolalari

O'xshash maqolalar

Siz ham ushbu maqola uchun {$ advancedSearchLink} olishingiz mumkin.

ISSN 3060-4850 (Print)